Elicio octauò, Malo etiam quieſcente, & vniuerſè in omni projectione ſurſùm facta, decrementum ve-locitatis aſcendendo eſſe eundem reciprocè cum in­cremento velocitatis deſcendendo: adeò vt, quem­admodum in vltimo deſcenſus momento percurritur ſpatium FA, ita in primo aſcenſus percurratur idem ſpatium AF; & quemadmodum in penultimo deſ­cenſus percurritur EF; ita in ſecundo aſcenſus FE, & ita conſequenter, donec: vt in primo deſcenſus per­curritur BC, ita in vltimo aſcenſus percurratur CB. Quippe, cùm ex iam dictis perinde ſe habeant AF, & FA, ac ſe habent GI, & QH; & perinde quoque C B, & BC, ac MB, & BN, & ita de aliis.

Elicio nonò, cùm lapis per lineam parabolicam mo­tus perueniat ex puncto G pro impetu quidem, quem habet ſurſum, ad B, & pro eo, quem prorsùm, ad H: percurrerere illum quidem æqualibus tempori­bus ſecundum impetum priorem inæqualia ſpatia; ſed ſecundum poſteriorem, æqualia. Conſtat quippe AF altitudinem, ſeu portionem perpendiculi reſpondentem motui per GI, eſſe majorem, quàm FE altitudinem reſ­pondentem motui per IK; cùm tamen GS. latitudo, ſeu portio plani horizontalis reſpondens motui per eandem GI, ſit æqualis latitudini SV reſpondenti motui per eandem IK; atque ita de cæteris. A deò vt motus quidem ſursùm, vel deorsùm inæqualis ſit; ſed motus prorsùm, vel ſecundum horizontem ſit planè æquabilis, atque vniformis.

Elicio decimò, cùm nauis poſſit moueri velociùs, & tardiùs; & mali tamen altitudo ſemper eadem ſit; fieri poſſe, vt linea parabolica efficiatur diuerſimodè nunc apertior, nunc contractior; & nihilominùs percur-ratur ſemper æqualibus temporibus. Senſus eſt, cùm ſpatium GH, quod ſuppoſui à naui peruadi momen­tis decem, poſſit fieri contractius, ita vt iiſdem decem momentis, ſeu æquali tempore non percurratur, niſi ſpatium Si, vel V g, vel Y e vel a c:ſicque lineæ parabolicæ ex S, in B, ad vſque ; vel ex V, in B, ad vſque g, & c. fiant ſemper contractiores, quàm ſit GBH: Et cùm è contra idem ſpatium poſſit ſieri amplius; ita vt iiſdem decem momentis, ſeu æquali tempore percurratur ſpa­tium duplò, triplò, quadruplò, & quantumcúmque vo­les, pro nauis celeritate, expanſius; ſicque lineæ parabo­licæ fiant ſemper, ſemperque apertiores, quàm ſit ea­dem parabolica GBH: Nihilominùs neque lapidem per contractiores motum, peruaſurum illas tempore breuiore; neque motum per appertiores, peruaſurum ipſas tempore longiore, quàm ſit tempus, quo per­uadit memoratam GBH. Quippe, ſeu nauis celeriter, ſeu tardè moueatur, tantundem ſemper temporis in­ſumit lapis, vt ex pede mali A, perueniat ad verticem B; & rursùs tantundem, vt ex vertice B, perueniat ad pedem A. Quare & cùm intereà deſcribantur per aërem lineæ parabolicæ inæquales, neceſſe eſt ſemper deſcri­bant æqualibus temporibus: omnibus putà exæqua­tis vni, eidemque tempori, quod inſumitur ex A in B, & ex B in A, communi menſura.

Elicio vndecimò, Si lapis dimittatur ex B, & loco deſcenſus per lineam ſemiparabolicam BH, deſcribat etiam quantùm voles vel contractiorem, vel apertio­rem: peruaſurum tamen omneis eiuſcemodi ſemipara­bolicas lineas æqualibus temporibus: Quippe ea om-nia exæquantur eidem tempori deſcenſus ex B in A: id­que cùm ſit eadem ratio dimidiæ ad dimidiam, quæ totius ad totam. Neque id debet tam in hoc, quàm ſuperiore Elicito videri mirum; quoniam, vt nulla eſt diuerſitas in motu perpendiculari, ſeu qui eſt ſursùm, ac deorſum, quatenùs tantundem ſemper aſcenditur, deſcenditurque; & diſcrimen ſolùm eſt in motu hori­zontali, ſiue qui eſt prorsùm, quatenùs citeriùs, vltoriúſque proceditur: ita vis impellens ſurſum, quæ à proijciente, vt propria emanat, eſt vniformis ſemper, ac eadem; & contrà vis impellens prorsùm, quæ, vt tranſla­titia à nauis motu imprimitur, inæqualis eſt, & pro rati­one tarditatis, aut velocitatis nunc minor, nunc major.

Elicio duo decimò, quacúmque vi aliquid ſursùm ex pede mali, donec mouetur, proijciatur, id ad pedem mali ſemper recaſurum. Quippe, ſeu ad ſummum ma­lum non perueniat, ſeu vlteriùs longè prouehatur, deſcribit ſemper lineam parabolicam, in qua, vbicúm­que exſiſtat, reperitur ſemper in eadem diſtantia vel à malo, vel à linea ſurſum à malo ſecundum illius lon­gitudinem produci concepta. Nec te verò motetur globus bellico tormento è pede mali ſurſum exploſus; nam par omninô ratio eſt. Et quamuis obſtare videa­tur rectitudo fiſtulæ; nihilominùs, quia globus, quan­tumcúm que tempore ſenſum fugiente fiſtulam perua­dat, peruadit tamen ſucceſſiuè, eſt que reipſà priùs in inferioribus eius partibus, quàm in ſuperioribus; inde fit, vt cùm fiſtula per hæc priora, & poſteriora mo­menta, moueatur interim ad motum nauis; idcircô globus, preter motum ſurſum, promoueatur etiam in-tereà prorsùm, ſecundum illum tantillum motum, & dum exſiliendo per fiſtulam tranſit, incipiat deſcribere parabolicam lineam, quam deinceps per aerem deſ­cribere pergat; neque huic deſcriptioni magis obſtet rectitudo fiſtulæ, quàm rectitudo ipſius mali. Addo, cùm eſſemus in ipſa triremi, nobilem Vinceguerram recitaſſe optimo Proregi, nobiſque circunſtantibus experimentum ſuo iuſſu factum, quod heic omitti non debeat. Aſſeruït enim ſe aliquando naui cuipiam imperitantem, & cùm illa ſecundo vento, ac velo­ciſſimè transferretur, iuſſiſſe è faſtigio mali explodi ſursùm fiſtulâ piſtoleto dictâ plumbeum globulum; ac ipſum aliquantò pòſt decidiſſe ad pedem mali.

VIII. Prætereo poſſe ex eadem figura alia quo­que ex memoratis experimentis intelligi. Nam ſi ſup­ponas ex. gr. puppim eſſe in G, & proram in A; ac te ex puppi conijcere pilam ad ſocium, qui ex prora ad te pari niſu reijciat; eueniet, vt dum pila à te con­jecta transferetur per aërem, ille quidem cum pro­ra perueniat, verbi cauſâ ad c, ſed pila tamen etiam eò perueniat, quoniam tu pilæ præter tuam vim, qua perueniſſet ſolùm ad A, indis etiam vim tranſlatitiam, ſeu impreſſam à naui, qua ſuperetur, ac ſuperaddatur ſpatium Ac, & qua ipſe intereà ſequaris cum puppi per ſpatium GS; ita vt cùm ſocius, & pila fuerint in c, tu futurus ſis in S. Eueniet quoque, vt dum pila ab illo rejecta transferetur per aërem, tu cum puppi promotus peruenias quidem ad V; ſed & pila tamen eò ſolùm perueniat, quoniam ex vi ſocij propria tan­tum detrahetur à vi nauis tranſlatitia, quantum foret neceſſarium, vt ex V promoueretur in S: quod ſpa­tium eſt æquale ipſi e g, per quod ille intereà cum prora recedet; ita vt cum tu & pila fueritis in V, ipſe ſit futurus in g. Quod ſi ſupponas vim tibi à naui ſu­peradditam eſſe duplo majorem priore; tum tu pilam inſequutus peruenies ex G ad V, cùm ille promotus ex A ad e, pilam reijciet, cui pilæ rejectæ tu intereà promotus, occurras ad a. & c, S in ſupponas tantam nauigij celeritatem, vt vis à motu illius impreſſa exæ­quetur illi, quàm tu niſu tuo proprio imprimis, ſicque vis pilæ duplicata euadat; fiet, vt pila à te ex G, quaſi ad A projecta, perueniat ad H; quò ſocius ſimùl perueniet, perueniente te intereà ad A; & pila ex H ad te rejecta, non verſus A accedat, ſed ſursùm, deorsùmque duntaxat mota, veluti conſiſtat, téque ibi, perpendiculum non egreſſa, exſpectet; & tu eó­dem accedas cum puppi; ſocio tantundem intereà recedente cum prora. Non mirabere verò iam con­ſiſtere pilam; quia pari vi ad te immiſſa à ſocio, & re­miſſa à naui, neceſſe eſt hæreat, quemadmodum di­xi iam antè poſſe à te obſeruari in pila, quam ſocius intra pergulam antrorsùm pergens, retrorſùm reijciat. Quin-etiam, quemadmodum adnotatum eſt euenire in pergula, vt poſſit pila retrorſum iacta antrorſum redire; ita heic fieri concipies, ſi ſupponas vim à na­ui impreſſam eſſe majorem impreſſa à te. Ita enim pila ex G ad ſocium vltra H perueniet, & ab illo re­jecta, non modò in loco rejectionis non conſiſtet, ſed verſus ipſum quoque ſocium tantum regredietur, quantum vis ipſius ſuperabitur à motu nauis; cùm tu tamen tam citò, ac pila ad regreſſionis locum peruenturus ſis. Sed iſta iam nimis inculcata ſunt: idque eſt ſolùm mente tenendum, quæcumque vis tibi ad datur, aut adimatur ſocio ab impetu nauis; ni­hilominùs ipſos pilæ jactus, rejectuſque, ſiue itus, & reditus inter vtrúmque interceptos, eoſdem conſtan­ter apparituros; quia eiuſmodi impetus ex æquo & te, & ſocium, & pilam afficiet; nihilque, quod pro­cedat ab eiuſmodi impetu, aut à te, aut à ſocio ob­ſeruari poterit; eritque obſeruabilis motus ille ſolus, qui à vi propria vtriuſque pendebit, quique perinde obſeruaretur, ſi nauis quieſceret; ac aliunde diuerſi­tas in motu pilæ ex compoſita tua, ſocijve, & na­uigij vi, obſeruabilis ſolùm erit ab oculo extra naui­gium quieſcente. Obſeruabilis, inquam, & pulcro ſanè ſpectaculo, cuius ſi fieri particeps velis, ſta ipſe ad ripam, aut in nauigio aliàs immoto, cùm alij duo in tranſlato colludent. Quippe quas illi putabunt æqua­leis vireis, quos æqualeis pilæ itus, redituſque; ani­maduertes ipſe prorsùs inæ qualeis; & non ſine volup­tate ſpectabis illum, qui ad puppim, vehementiorem quidem ictum impingere, ſed continuò tamen pi­lam inſequi; illum, qui ad proram, remiſſiorem qui­dem; ſed continuò tamen à pila aufugere: & cùm pila inæqualiter per aërem tranſluolatura ſit, ab illo nempe celeriùs, ab hoc ſegniùs; mirabilem tamen fieri ex illius acceſſu, & inſequutione pilæ, cùm hu­ius receſſu, & fuga ab eadem pila, compenſationem.

IX. Poſtulare heic videretur occaſio, vt priuſquàm diſcederem longiùs, intexerem quaſi parentheſin, quid colligi exinde poſſit circa quæſtionem celebrem, De motu, quieteve Telluris; idque præſertim, cùm tu, Germanuſque, & qui adfuere cæteri, ex Luille­rio ſtatim requiſieritis, ex hiſce-ne experimentis quid­piam deriuarem ad Telluris motum: verùm quia for­taſſis euagarer nimiùm, præſtat id ad calcem reijciam; ſubijciam que intereà, quæ de cauſa phyſica motus tam naturalis, quàm projectorij inueſtigari ex præmiſ­ſis poſſunt. Cùm naturalem porrô dico, modum lo­quendi vulgarem ſequor, iuxta quem, vt motus re­rum projectilium dicitur violentus, ita motus rerum cadentium, quas & graueis dicunt, naturalis appelli­tatur. Imprimis certè nullus videtur non cenſeri poſ­ſe naturalis motus, quatenus nullus non eſt à rerum principiis, quæ ipſorum Author eius eſſe naturæ vo­luït, vt inceſſanter impetum, quo moueri poſſent, haberent. Ex hoc nempe eſſe videtur, quamobrem variè commiſceantur, & varias rerum ſpecies creent, quæ inter ſe variè agant, & patiantur, ſeu mouean­tur, & moueant. Quippe ortus quoque, & interitus, incrementum, & decrementum, omniſque altera­tio, qua calor, frigus, humor, ſiccitas, itemque co­lor, odor, ſapor, & qualitates aliæ gignuntur, ni­hil eſſe aliud videntur, quàm motiones quædam lo­cales, quibus rerum principia, tenuiſſima licet, at­que inſenſilia, variè inter ſe concernuntur, excer­nuntur, accedunt, abſcedunt, tranſponuntur, & c. Ita ſaltem ſunt opinati Philoſophi celebres apud Sextum Empiricum, dum Ariſtotele defendente huiuſcemo­di mutationes à motu locali diſtinctas, ipſi cenſue-runt nihil eſſe aliud, quàm ſpecies quaſdam motus lo­calis. Deinde nullus videtur motus, qui ſecluſo primæ­uo illo, non poſſit cenſeri violentus: quatenus nullus eſt, qui niſi cum impulſione vnius rei in aliam fiat, ex quo effectum eſt, vt Ariſtoteles, etiam rerum cadentium quæſierit motorem externum, principium nempe generans; & in motibus animalium diſtinguendas cenſuerit parteis, quarum aliæ mouerentur ab aliis, ad vſque vnam, que moueret, per ſe immota. Ne­que videri ab ſurdum debet, eſſe continuam aliquam in rebus naturæ violentiam; quoniam ipſa quoque violentia ex eò cenſeri naturalis poteſt, quod Au­thor naturæ illam inſtituerit, quæ gignundis rebus naturalibus inſeruiret; cum conſtet nihil alterari, nihil interire, nihil exoriri, abſque motu reciproco, ſiue actione, & reactione, qua vnaquæque res vim patiatur; adeo proinde vt violentia naturas ſingu­lareis ſolùm, non vniuerſalem attineat. Prætereà cum motus naturalis, & violenti voces non videan­tur nobis eſſe confundendæ, ea mihi ſemper vtriuſ­que notio viſa eſt commodiſſima, vt naturalis ap­pelletur, qui aut ſponte, aut ſine vlla repugnantia fit: violentus, qui præter naturam, aut cum aliqua repugnantia. Ita inceſſus animalis naturalis eſt, quia ſponte ſit: ſaltatio violenta, quia cum aliqua repu­gnantia. Ita trajectio globi per aërem violenta, quia præter naturam; volutio ſupra planum naturalis, quia nihil repugnat. Rurſùs, quia ſæpenumerò cau­ſa ſeu ſpontanea, ſeu repugnans non apparet, & quæri poteſt quoddam criterium, quo diſcerni va-leat, vtrum quiſpiam motus naturalis ſit, an vio­lentus; idcircô, vel ex eo, quòd motus principiorum, qui eſt maximè naturalis, æquabiliſſimus ex ſe eſt; videtur æquabilitas aſſumi poſſe, vt character, quo, ſi adſit, iudicemus motum eſſe naturalem, ſi abſit, violen­tum. Et ſanè cum ſit commune effatum, Nihil violen­tum eſſe perpetuum; cui eſt conſentaneum, vt quod eſt naturale perpetuum ſit; conſtat radicem perpe­tuitatis eſſe æquabilitatem, ceſſationis inæquabilita­tem; quatenus id ſolùm, quod neque inualeſcit, ne­que debilitatur, perdurare poteſt; nihilque poteſt naturæ vi aut increſcere, aut decreſcere infinitè. Ad­hæc, ſi quis requirat motum in hiſce rebus compo­ſitis, qui ſit maximè naturalis, perſpicuum videtur cum eſſe cæleſtem; quatenus eſt præ cæteris æquabilis, atque perpetuus; delecta ab authore circulari forma, ſecundum quam, principiò, & fine carentem, eſſe æquabilitas, & perpetuitas poſſet. Et ne cauſeris motum animalium videri potiùs naturalem; vide vt vel ſola ipſa laſſitudo violentiam quandam indicet; cùm aliunde animalium motus ea ſolum ratione vi­deatur eſſe naturalis, qua ex circularibus componi­tur; quippe violentus, qua ratione iſti circulares imperfecti ſunt, atque impediti. Paradoxum vide­retur, non poſſe vllum motum ab animali exſeri, qui ſimpliciter rectus ſit; neque hominem v. c. ducere poſſe digito, aut ſtilo rectam lineam, niſi pluribus motibus circularibus compoſitis ſimùl: Verùm res tam penè intelligitur ex iis, quæ paulò antè ſunt dicta; & obſeruare ſolùm eſt opus, quomodo bracchij ex-tenſio inter ducendum rectam fiat, motis ex ordine digitis, manu, cubito, bracchio ſuper propriis, ac ſpecialibus centris. Conſidera quoque vt inter ex­pedite ambulandum, ſpontaneus ille bracchiorum motus, cuius centrum ſcapulæ ſunt, non perinde ſit defatigationi obnoxius, ac motus crurum, cuius centrum coxendices, quod non perinde inhibeatur, & multiplicari cogatur: ſed iſtud tamen obiter. De­nique, ſi quis quærat motum, qui violentus maximè ſit, is eſſe videtur vterque, de quo heic loci agitur; nempe qui non modò eſt in re projecta, dum ſursùm contendit, ſed etiam, qui in re cadente, dum fertur deorſùm. Argumento eſt, quòd vt ille eſt ab ex­terno principio, ita hic non poſſit eſſe ab interno, qua­le formam dicunt, & quale perſeuerans vniuſmodi, intelligi cauſa non poſſit, tanti illius, ac tam inæqua­bilis impetus; qui cùm aliunde non valeat incremen­tum continuum infinitè accipere, ideò longè abeſt, vt durare perpetuò poſſit. Quid dico verò perpe­tuò? cùm prolixiſſimus omnium vix vnico horæ mo­mento perduret, eaque ratione peragatur, vt ſi ca­dens ex alto corpus minùs benè compactum ſit, im­petu ipſo diſſipetur; intelligamuſque, ſi caſus in im­menſum pateret, impetuſque eadem ſemper propor­tione in immenſum increſceret, nullam penitùs com­pactionem ad inexſolubilitatem corporis eſſe ſuffe­cturam. Quod ſanè conuincit hunc motum natura­lem propriè non eſſe, ſed violentum potiùs, imô euaſurum tandem violentiſſimum, ſiue quo violen­tior excogitari non valeat; cùm is, qui à natura eſt, intelligatur eſſe debere placidus, atque vniformis, & nihil minùs, quàm ad deſtructionem eius corpo­ris, quod attinet, tendens.

X. Non repeto heic, quemadmodum lapis à vertice mali, dum nauis mouetur, apparenter ſolùm ſecundum perpendiculum cadat, reipſâ verò obliquè per eam, quam deſcripſimus lineam; innüo duntaxat lapidem non ſponte moueri, quia mouetur vi à ma­nu impreſſa ex tranſlatione manus à naui, cui vnà cum malo inſiſtit. Atque id quidem ſeu manus in faſtigio mali conſiſtens lapidem dimittat, ſeu lapis ex radice mali projectus, vbi peruenerit ad ſummum, poſteà recidat; vt proinde intelligas poſſe vel ex hoc capite motum lapidis decidentis, recidentiſve dici violentum. Dices, cùm hic obliquus motus miſtus, ſeu compoſitus ſit ex perpendiculari, & horizontali; id quidem, quod eſt ex horizontali, exiſtimari poſſe violentum, at quod ex perpendiculari, id ſaltem eſſe naturale. Nam quòd lapis quidem ſursùm projectus, & nihilominùs obliquè incedens, ſecundum vtrum­que violentus ſit, videri perſpicuum: quoniam vtriuſ­que cauſa externa, impellenſque eſt, illius nempe ipſa vis nauis, huius verò vis manus propria: at quod deorsùm dimiſſus, & obliquè nihilominùs incedens, ſecundum vtrumque violentus ſit, non poſſe perin­de eſſe in confeſſo: quippe horizontalis quidem cau­ſa ſimiliter externa, impellenſque, vis nauis eſt; ſed perpendicularis cauſa non eſt perinde vis propria manus. Quare & neceſſe videri lapidem eo motu moueri ab interno principio: eſſéque proinde eum motum non violentum, ſed naturalem. Attamen id videtur primum conſideratione dignum, ſi ex duobus his motibus, perpendiculari nempe, & horizontali, qui obliquum illum componunt, alter habendus natu­ralis ſit, illum horizontalem potiùs, quàm perpen­dicularem eſſe. Id verò patet; quia cùm projectum pars fuerit aliqua totius, quòd ſecundum horizon­tem, ſeu circulariter mouebatur, ideò ad eius imi­tationem mouetur circulariter, ac naturaliter proin­de, & prorsùs æquabiliter; adeò vt, quantumcùm­que motus perpendicularis increſcat ſemper, aut de­creſcat; ipſe tamen horizontalis vno ſemper tenore fluat, inuariabiliterque procedat. Ac fortè res mi­nùs mirabilis eſſet, de impreſſione ex motu terræ, ſi quis vellet ipſam ſupra axem ſuum mobilem ſuppo­nere: ſiquidem lapis dici poſſet moueri vniformiter, ob ſpontaneam conſequutionem, ad vniformem motum totius; ſeu cum eo cohærens, ſeu abiunctus foret; Sed mirabile ſanè eſt de impreſſione ex naui, equo, curru, aliave re, aut ex ſola manu: quandò lapis non habet cum rebus eiuſcemodi, motibuſve earum parem relationem. Ex quo par eſt exiſtimare, motum horizontalem, à quacúmque cauſa is fiat, ex ſua natura perpetuum fore, niſi cauſa aliqua interue­nerit, quæ mobile abducat, motumque exturbet. Id, vt minùs abſurdum habeas, concipiendum eſt mobile, quod tantúndem ſeſe reducat, quantùm abductum fuerit. Huiuſmodi autem eſſe poteſt ex­quiſitus, & vniformis materiæ globus, ſi volui ipſum imagineris ſupra horizontem, ſeu ambitum terræ, quem aliunde eſſe exquiſitè complanatum concipias Si ſupponas enim te illi vel leuiculum imprimere motum; intelliges ſanè hunc motum nun quam ceſſa­turum, ſed globum reuolutum iri ſecundum totum ambitum, ac reuolutione peracta reuolutum iterùm iri, & conſequenter iterùm, & ita continuò perſeue­raturum. Cauſa porrô eſt, quoniam globus moueri tantillum hoc modo non poteſt, quin centro exſi­ſtente ſemper perpendiculari ad id punctum, quo glo­bus contingit horizontale planum, tantum ſit molis antè, quantum retrò, & pars anterior non poſſit tendere deorſum, quin pars poſterior tendat ſurſum; & illa ſemper hanc pertrahat, iſta ſemper illam pro­pellat; adeò proinde, vt cùm nulla cauſa poſſit deor­sùm adigere globum, quin quantum ex vna parte de­primit, tantúndem eleuet ex alia, oporteat motum ſemel impreſſum conſtare ſemper inter depreſſionem, & eleuationem medium: atque idcircô vniformem, inceſſantemque perſeuerare. Accedit, quòd nulla ſit cauſa, quamobrem ſuum curſum vel retardet vnquam, vel acceleret, quatenus nunquam magis, vel minus à centro terræ abſcedit, aut ad id accedit: neque cur proinde vnquam debeat à motu ceſſare, quemadmo­dum fieret, ſi ſupponeres ali quam in ſuperficie in æqua­bilitatem. Nam ſicubi decliuitas, & accliuitas foret, acceleraret motum per locum decliuem, & retardaret per accliuem: &, ſi tanta accliuitas eſſet, vt emergere ſupra eam non poſſet, cogeretur recurrere, excurreque, & poſt excurſus, recurſuſque aliquot conquieſcere tandem in medio inter accliuitatem, & decliuitatem loco. Ex quo rurſus intelligis, ſi globus eius naturæ ſit, vt per decliuem locum acceleretur, & per accli­uem retardetur, fore vt loco neque decliui, neque accliui exſiſtente, neque accelerationem, neque re­tardationem accipiat, ſed tenorem ſeruet, ac inde­ſinenter moueatur. Atque hæc quidem attingo ſo­lùm, vt planum faciam, ſi alteruter motuum haben­dus naturalis ſit, illum horizontalem eſſe, potiuſ­quàm perpendicularem.

XI. Quia verò dubium ſupereſt de perpendicu­laris principio, non repeto quamobrem illum non eſſe internum inſinüauerim. Addo ſolùm, quia vi­demus motum deorſùm eadem proportione veloci­tatis increſcere, qua motus ſursùm decreſcit; ea­propter videri omninô duo eſſe principia externa, quæ mutuò quaſi colluctentur, certatimque exſerant vireis circa idem mobile. Et principium quidem ex­ternum motus ſurſum conſtat eſſe manum, aliudve corpus proijciens; at cum principium externum mo­tus deorſum non perinde appareat, ideó-ne nullum eſt dicendum? Non ſannè, niſi fortè cùm vides ferrum, aliàs immotum jacens, ad magnetem pellici, nullam cauſam externam cenſeas, quæ pellectionem faciat; aut cùm vides rem pendulam, aliàs quieſcentem, agi­tari, ac externam cauſam non vides, nullam eſſe externam putes, à qua agitatio procedat. Cęterùm, cùm plures ſint modi, quibus cauſa externa mouet, conſtat tamen omneis ad duos, tanquam pręcipuos pertinere, impulſionem, & attractionem. Age ita­que experiamur, an-non motus rerum caden-tium, ſiue perpendicularis, aliqua eſſe poſſit cauſa ſeu impellens, ſeu attrahens, ſeu po­tiùs impellens, & attrahens ſimùl. Ac impel­lens quidem; ſi aliqua ſit, ea non videtur eſſe poſſe alia, quàm aer ſupernè incumbens, & à tergo in­ſtans. Nullum certè eſſe videtur argumentum alte­rius: nam & quamuis ſupremæ aeris regioni ſaper­exſtruas, vel ſphæram igneam, vel auram ætheream, quæ à cælorum regionibus, motibuſve cohibita aërem ipſum circumquáque inter ſe, & terram cohibeat; id tamen nihil aliud efficiet, quàm vt aer ſuperne preſſus premat ſupernè lapidem; ſicque aer erit ſemper cauſa, ſaltem proxima lapidem impellens. Aerem porrô eſſe poſſe impellentem lapidis cauſam, non diffitebitur ſal­tem Ariſtoteles, qui dum res proiectæ à motore ſejun­ctæ ſunt, moueri eas vult ab aere ſolo, qui motus à proijciente, alium porrô moueat, à quo alius rursùm moueatur, quovſque impetu ſenſim debilitato, mo­tus tandem ceſſet, & quies ſequatur. Quoniam verò dicere Ariſtoteles non poteſt; ecquidnam ipſum im­petum frangat, præter aerem occurrentem, qui aeri procedenti, proiectûmque pellenti continuò reſiſtat; an non proinde fatebitur aerem ſupernè incumben­tem, qua vi poteſt reſiſtere projecto ſurſùm lapidi, poſſe cum deinceps trudere deorſùm? Quamcumque vim ſanè manus lapidi, aerive imprimat, ſuperior eſſe aer videtur, qui & tendenti ſurſùm lapidi con­tinenter reſiſtat, & vim continenter in ipſum faciens, impetum a manu impreſſum continuò refringat; do­nec ſuperato toto impetu, ipſe ſemper incumbens, & parem vim faciens, impetum victorem continuò imprimat, nouúmque ſemper adiiciat; adeò vt in ſine motus deorsùm, tantundem ſit impetus ab aere, quantùm initio motus ſurſùm, impreſſum fuerat ab ipſa manu. Et quæſo te, ſi aliquis lapidem ſurſùm ex fundo maris pari vi, qua aliùs ex imo aere projiciat; quare lapis nec tam altum aſcendet, neque exam diſ­ſito loco deorſùm redibit? An-non quia aqua lapidi magis reſiſtet, quàm aer, impreſſumque impetum & vehementiùs franget, & expugnabit citiùs, ac dein­ceps lapidi ſemper imminens, proprium impetum im­primere perget, nec finem faciet addendi nouum, donec in fundum reduxerit? Diſcrimen certè ſolum­modò eſt ſecundum majorem, minoremque reſiſten­tiam; cùm aërem quoque non nihil reſiſtere argua­tur, vel ex eo ſtridore, quem edit, dum à corporibus vehementiùs per ipſum actis frangitur. Et quamuis præ ſua tenuïtate non videatur poſſe impetui tanto re­ſiſtere; cogita tamen proportionem eſſe cum aquæ reſiſtentia; illamque vt intelligas, compara non modò perexiguum, ac penè nullum lapidis aſcenſum ex fundo aquæ, cum incomparabiliter altiore ex imo aëre; ſed etiam progreſſum penè inſenſibilem bombardici globi per aquam tranſuerſùm adacti, reſpectu illius, qui per aërem fieri obſeruatur; & agnoſces, vt intra aquam propter maximam reſiſten­tiam, paruum ſpatium peragitur; ſic in aëre propter paruam, ſpatium maximum peragi. Dices dubium fortè non eſſede reſiſtentia aëris, dum aliquid agitur ſursùm; ſed de impetu, qui imprimatur ab aëre, dum idem corpus fertur deorſùm; quoniam videmus parietem, pauimentum, & alia ſic reſiſtere, vt non proptereà vim vllam faciant, impetumve corporibus incurrentibus imprimant. Sed vt hoc eſt verùm dè rebus immotis, quæque diſtracta in ſe non redeunt, neque rurſùs coëunt; ita dici planè non poteſt de iis, quæ aut mouentur, aut à ſuo ſitu deductæ illum repetunt. Abduc certè arboris ramum, ille non mo­dò tibi reſiſtet, ſed poſtea quoque cùm vehementia ſitum ſuum ita repetet, vt ſi quidpiam occurrerit, impetu magno illud propellat; qua ratione ſit ſagit­tarum jactus. Diffinde quoque ramum in duas par­teis, quæ in trunco tamen cohæreant; eæ partes non ſolùm diducenti reſiſtent, ſed reducent prætereà ſe­ſe eâ vehementiâ, eóque impetu, cui ne vires qui­dem Milonis ſint pares. Itaque ipſe quoque aër, tametſi aliàs immotus ſit, ita tamen à corpore præ­teruadente diſtrahi poteſt, vt partes diſtractæ ma­gna cum vehementia ſeſe inuicem repetant, locum­ que à corpore occupatum, & iam iam relictum de­nuò repleant, ſicque corpus ipſum non ſine facto impetu vlteriùs propellant. Et res quidem videretur ſide propè deſtitui; ſed experimenta tot ſunt, ac ea præſertìm, quæ circa vacuum impediendum com­memorantur, vt cùm te latere non poſſint, comme­morare ſuperfluum ſit. Velim ſolùm, ne hæreas, quomodò res adeò fluxa, ac eſt aër; tantam vim propellendi habeat; cogites & ventorum vim, qua flagellantur arbores, qua transſeruntur nauigia, qua euertuntur ædificia, qua ſuſque deque mare moue-tur; & impetum, quo aër compreſſus catapultis il­lis pneumaticis recens adinuentis, globulum plum­beum, ſagittamve laxatis habenis non ſecùs explodit, ac in bombardis facit puluis pyrius. Quin etiam in his, quæſo te, quid poteſt eſſe admirabilius, quàm flammulam impetu tanto, ac tam procùl abigere glo­bum adeò denſum, atque ponderoſum? Non-ne ip­ſa quoque flammula eſt admodùm fluxa? Et quis cre­deret eius vi, non globum modò antrorſùm agi; ſed machinam etiam tormentariam adeò magnam, adeó­que grauem retrorſùm pelli? Quid verò, ſi id ſine aere vnà accurrente non fiat? videlicet fieri videtur, dum flamma in ſui creatione ampliorem locum quæ­ritans, tum in poſticam machinæ partem impetum conuertit, tum in globum anteriùs ſitum, qui ob li­bertatem canalis exſiliens, flammam inſtantem ita habet, vt ea diſpereunte, & inanem locum relinquen­te, conuolet aër, ex aduerſa parte, ac tanto quidem impetu, vt & machinam retrorſùm compellat, & impactus tonitru excitet, & commoto aere circum­ vicino, etiam ingenteis ædeis concutiat. Tanta igitur eſſe poteſt vehementia aëris; vt intelligas ipſum poſſe non lapidi modò ſurſùm niti reſiſtere, ſed ipſum etiam impetu facto, impreſſóque, pellere deorsùm. At, inquies, cùm lapis ſursùm nititur, nonne aër quo­que diſtrahitur, & in locum à lapide relictum infernè ſuccedit? An non impetum ergo imprimet, & mo­tum impreſſum à manu juuabit? An-non proinde tantum aberit, vt impetus decreſcere debeat, quin debeat potius increſcere, ac lapis ferri ſurſum duplò velociùs, quàm deorſum, cum ſurſum agatur geminæ vi, & deorſum vna duntaxat? Nam opponi quidem non poteſt reſiſtentia aëris, dum lapis ſurſum niti­tur; ſimilis enim infernè fit, cum lapis prorumpit deorſum. Accidit, quòd cadente quidem lapide, vi­detur aër accurrere ad locum iam relictum poſſe; at dum lapide quieſcente fulcrum ſuſtentans ſubducitur, non eſt cur aër ſupernè accurrat; & cum accurrat po­tius infernè, an non deberet lapis ſurſum, potiuſquam deorſùm propelli? Dum etiam lapis projectus ſur­ſum, punctum ſupremum attigit, in quo quædam eſt veluti libratio, exæquatis momentis virium tam mo­uentium, quàm reſiſtentium; an-non deberet lapis in eo penitùs conquieſcere, vt non exſiſtente in aëre cauſa, quæ lapidem magis adigat deorſùm, quàm, ſurſum? Vt verum fatear, hæc difficultas videtur euin­cere, aërem quidem eſſe poſſe cauſam aliquam ad­juuantem, adaugentemque motus deorsùm velo­citatem; at non eſſe tamen ſolam vel ſufficientem; ſed exigi prætereà aliam, quæ lapidi faciat motus deorſum initium, quæque reſiſtentiam aëris inferio­ris vincat, vt cœptum ſemel motum aër ſuperior promoueat, lapidem velut ſollicitans, & continuò magis, magiſque inſtigans.

XII. Itaque præter cauſam impellentem, videtur eſſe neceſſarium ad attrahentem recurrere, quæ id muneris exſequatur. Cæterùm, hæc vis quænam alia ſit, quàm quæ totius globi Telluris propria ſit, & magnetica dici poſſit? Profecto cum globus tel­luris totum quodpiam ſit, notum eſt nullum eſſe totum à natura inſtitutum, cui non ſit inſita vis ſui ipſius conſeruatrix, ac proinde qua parteis ſui cohærenteis contineat, ſeparationique illarum reſi­ſtat. Ex hoc autem fit, vt ſi partes Terræ aliquo ca­ſu auellantur, reſiſtat ipſa, & vi ſua, ſeu hamulis, catenuliſque inſenſilibus retrahat, vt dum quis ma­num à ſe abduci extento bracchio non patitur, & abductam vi ſua, ſeu ſpiritibus per neruos tranſmiſ­ſis retrahit in ſe ipſum. Terram autem globi parteis, ſeu terrena corpora voco, non modo parteis terræ, & aquæ (quæ eſt globi terreni pars liquida, & qua­ſi ſanguis in animali) verùm etiam tam lapides, me­talla, cætera foſſilia, plantas, animalia, & quæcùm­que terræ, & aquæ manifeſtam originem debent, in quibus habeo etiam pluuiam, rorem, niuem, gran­dinem, & meteora cætera, itemque vapores, & ex­halationes; quàm ipſum quoque aërem, quo tellus quaſi circumveſtitur, vt malum cotoneum ſua lanu­gine (quoniam ſi ex hoc circum terram ſpatio de­mas vapores, halituſque, ac vniuerſè omneis fumos, & corpuſcula, quæ ex terra, & aqua continuò ex­primuntur, aſcenduntque, & deſcendunt, varieque mouentur, aut quieſcunt; quod ſupererit nihil aliud fore intelligitur, quàm inane ſpatium) denique ip­ſum etiam ignem; quem manifeſtum eſt non gigni niſi ex terrena materia, ſeu ea ſit lignum, oleum, adeps, ſeu alia pinguis ſubſtantia. Itaque hæc cor­pora ſunt, quæ, quaſi ſui parteis, Terra continet, neque auelli patitur, aut dum auelluntur, repetit: tametſi, quia corpora plura in eodem ſimùl loco eſſe virtute naturæ non poſſunt, efficiatur, vt plu­ribus corporibus ſimùl repetitis, attractiſque à Ter­ra, ea, quæ terrena magis fuerint, propiùs admoue­antur, quæ minùs remotiùs conſiſtant; & vbi con­tigerit iſta illorum locum, ſeu majorem terræ vici­niam occupare, tum illis accedentibus, ab iis expel­lantur, coganturque ſecedere, & tendere ſursùm; ex quo illa grauia, hæc leuia dicuntur, vt fortè occurret dicendum inferiùs. Heic ſolùm dico, de­fendi poſſe ineſſe Terræ magneticam vim, quam cir­cumquáque diffundat, quáque ſui parteis conjunctas contineat, & ſejunctas ad ſe reducat, eo modo, quo magnes fragmenta, ſeu parteis magnetis, atque etiam ferri (quod magnetica quædam proles eſt, vt fit ex fodinis perſpicuum) & junctas cohibet, & cor­ripit ſejunctas. Addere poſſem globum hunc Terræ nihil eſſe aliud, quàm grandem magnetem, vel eo argumento, quòd magnes parua terra ſit, & à Gil­berto proptereà mikrognh\ vocetur; cùm nempe vtri­que ſui ſint poli, ſuus axis, ſuus æquator, ſui me­ridiani, ſui paralleli; cùm ſepoſita alteratione qua­rumdam Terræ partium in ipſa eius ſuperficie, cæ­teræ habeant magneticam, ſeu ferri ipſius attractri­cem vim, licet quædam manifeſtiorem, quædam obſcuriorem ſortiantur, vti argilla, lateres, alia: cùm magnes eas ſui parteis conuertat ad polos, quas in minora (ſeu dum Terræ inhęreret) conuerſas ad po­los pręhabuerit: cùm ille proinde argumentetur præ­ter hanc Terræ quaſi cruſtam, non multas orgyiarum centurias infra ſuperficiem, protenſam, reliquum Terræ quaſi nucleum eſſe ſuâ naturâ, & ſubſtantia­liter magnetem, ac huiuſmodi alia; Nihilominùs placet ſolùm habere Terram, quaſi magnetem, qua­tenùs vt magnes emittit ex ſe corpuſcula quædam, ſeu radios, quibus corpora magnetica ad ſe alliciat; ita videtur Terra emittere, quibus ad ſe alliciat, pertrahatque corpora terrena. Scilicet concipien­dum eſt effluere continuò ex Terra non modò vapo­res, exhalationes, & vniuerſè corpuſcula, ex quibus meteora gignuntur; aut ex quibus aëris corpus contexi intelligitur; verùm etiam alia longè inſen­ſibiliora, nec minùs ſubtilia, quàm quæ ex ma­gnete emanantia poſſunt etiam marmor præ ſubtili­tate ſua penetrare. Ac emitti quidem ex Terra ali­quid eiuſcemodi improbabile magis foret, niſi (quod antè inuimus) vel ipſum magnetis exemplum ſuc­curreret, ex quo emitti aliquid, tametſi inſenſenſibile, ipſa ferri attractio arguit. Nam quamuis poſſis di­cere non tam vi magnetis ferrum attrahi, quàm vi ſibi propria tendere ad ipſum; ſaltem, cùm ferrum non ex quacúmque diſtantiâ ad magnetem tendat, ſed ſolùm cùm vicinum eſt; manifeſtum eſt debere aliquid ex magnete in ferrum emitti, quo vis ferri propria velut admoneatur, & ſollicitetur ad peten­dum magnetem. Et fac loco magnetis, emiſſionem fieri ex ferro, fac ex vtróque, perinde erit; ſatis eſt fieri aliquod effluuium, quod ſit infra ſenſum, & quo intercedente vnum corpus pelliciatur ad aliud. Quid­ni verò neceſſe ſit aliquid intercedere, cùm nulla actio phyſica ſit ſine agente phyſico; neque phyſi-cum vllum agens, niſi inſtrumento intercedente, age­re poſſit in rem diſtantem? Neque ſufficit dicere emitti ex magnete vſque qualitatem quandam in ferrum; niſi dicantur ſimùl emitti inſenſilia cor­puſcula, quæ ſint quaſi vehiculum eiuſcemodi qua­litatis. Nempe qualitas, quod accidens ſit, ince­dere ſolitarie non poteſt, neque dici poteſt alterari à magnete acrem, lignum, chartam, quodlibet in­terpoſitum, à quo denique ferrum alteretur: ſiqui­dem nulla fit alteratio in corporibus interpoſitis; per quæ ſi ferrum alteratum attraheretur, deberent ſanè ipſa quoque alterata attrahi magis. Emitti ergo ex magnete corpuſcula in ferrum debent, quæ agere in ipſum poſſint; eo modò, quo ex re odorata non qualitas nuda odoris aut ſolitariè emittitur, aut aërem alterat; ſed effunditur ſimùl vapor, contex­turave aliqua corpuſculorum tenuiſſimorum, quæ vbi ad olfactus organum peruenerint, in ipſum agant, odori que, ſeu rei odoratæ ſenſionem faciant. Et certè quemadmodum odor cum vapore, ſeu halitu ſuo ex re odorata tandem euaneſcit, atque exhau­ritur; ita contingere videmus & in magnete, & in ferro, quod ex affrictu cum magnete vim attrahen­di contraxerit; nempe iſta vis ſenſim elangueſcit; neque id poteſt contingere, niſi effluxu continuo ip­ſa corpuſcula exhauriatur.

XIII. An forte dices corpora alia, vt objecta ſunt viſus, vel auditus, agere in ipſa ſenſuum or­gana, abſque huiuſmodi effluxu, ſeu emiſſione cor­puſculorum? Verùm cùm hoc ipſum in queſtione ſit, probabilitate quoque ſua non caret, emitti quæ­dem ſpecialia lucis, colotis, ſoni corpuſcula, quæ organa ſenſuum afficiant; idque vel ipſa demul­cendo, attrahendoque ad ſe mellitis quaſi catenu­lis, vt quæ ex rebus pulcris, conſonantibuſque pro­cedunt; vel eadem diſcerpendo, abigendoque ſca­bris, acutiſque quibuſdam quaſi contulis, ſpiculiſ­que, vt quæ ex rebus deformibus, diſſonantibuſque oriuntur. Ridebis fortaſſe, quia hæc inſtrumenta ne­que diſcerni oculis, neque attrectari manibus poſ­ſent; ſed peruidebis facilè vel ex ipſo ſenſu olfa­ctus inſtrumenta quædam eiuſmodi eſſe, quæ tamen neque ad oculum, neque ad manum exigi poſſint: Quæſo, dum prope cloacam tranſis, quid eſt, quod inde te abigit? An vides quidpiam oculis, aut tan­gis quidpiam manibus, quod te cogat abſcedere : Non ſanè; ſed eſt tamen quidpiam, nempe halitus teter, qui cùm impactus in oculum, aut manum ſui ſenſum non faciat, facit tamen impactus in intimas nareis, in quibus quæ reſidet pars, ſiue facultas ſen­tiens offenditur, ac refugit, corpuſque tuum inde auertit: eodem planè modo, quo, ſi manus, aut alia pars corporis examine quodam veſparum, vibra­tis aculeis inſectantium, compungeretur. Diſcrimen eſt ſolùm, quòd fœtoris aculei ſint incomparabi­liter ſubtiliores veſparum aculeis, qui ipſi iam ſub­tiles ſunt; idque ſubinnuo, vt intelligas, quantò ſenſus viſus (idemque proportione dico de auditu) eſt incomparabiliter olfactu ſubtilior; tantò aculeos ex re deformi emiſſos, eſſe adhûc poſſe incompara-biliter ſubtiliores iis, qui à re fœtida emittuntur; vtque ex effectu oppoſito intelligas, radios illos, & quaſi catenulas, vncinuloſque rei pulcræ eſſe poſſe incomparabiliter ſubtiliores iis, quibus roſa nareis ad ſe pellicit. Vnum reperies difficile; videlicet imaginari tenuïtatem illam incredibilem huiuſmodi corpuſculorum: ſed quia iam legiſti, opinor, in exemplo epiſtolæ ſuperiore Auguſto ad Licetum ſcriptæ, quod eſt Luillerio præ manibus, vnde poſſis exiſtimare difficultatem eſſe ſubmotam, ideò ſubmouere non aggredior heic. Velim ſolùm con­ſideres eam eſſe ſenſuum noſtrorum hebetudinem, eam naturæ ſubtilitatem, vt vbi ſubtilitas noſtra de­ſinit, ſuam explicare natura incipiat; veluti dum exſol­uit, aut compingit animalculum A cari ex innumeris prope illis myriadibus particularum, ſine quibus id animal conſtare omninô non poteſt; & in cuius tamen paruitatem acuties noſtra deſinit: aut dum ex cor­poris ſuperficie continenter deradit viſibileis ſpe­cies, & quaſi membranulas (niſi malis has totas eſſe à lucidis corporibus ex ſuperficiebus corporum re­flexas) quæ vix tandem poſt multa ſæcula coaduna­tæ, vnius telæ araneæ craſſitudini exæquari poſſint. Heinc ſanè minùs mirabere, minuſque ridiculum duces, quod propono tibi de illa ineffabili, aut in­excogitabili potiùs tenuitate organulorum, quibus agentia naturalia in eliciendis illis ſuis planè admi­rabilibus operationibus vtuntur. Vtcúmque ſit ſanè, ipſe non percipio, quomodo quicquid per ſympa­thiam, aut antipathiam perhibetur agere, agat reipſâ, niſi immittendo in eam rem, quam allicit, abigit, aut quo modo cúmque mouet, tenuiſſima organula, qui­bus illam excitet, & ad motum compellat. Id ſolùm notandum, non excitari, aut moueri rem ab hiſce organulis, niſi eæ particulæ, quibus illa excipit, ana­logiam quandam, ſeu proportionem cùm ipſis ha­beant; hoc eſt, vt ſi illa ſint v.c. vncinuli, res anſulas habeat ipſis reſpondenteis; ſi aculei, res habeat particulas, quæ ab ipſis premi, configique poſſint: ſi figuram certam habentia, res ſpatiola habeat vel pari modo configurata, vnde accommodatio, ac lenitas; vel diſpari, vnde laceratio, ac aſperitas, & ita de aliis. Atque ex hac quidem cauſa eſſe po­teſt, cur præ cæteris ipſa magnetis organula reperire particulas analogicas debeant, vt vim in illas expri­mant ſuam. Nimirùm paleam, papyrum, lignum, lapidem, quidvis aliud illibatum prætereunt, ſolum­modóque ſiue ferrum, ſiue magnetem alium affice­re deprehenduntur. Hac certè ratione vapor odora­tus præterit, quod dicebam mox, manum, oculum, cæteras parteis corporis; afficitque ſolùm intra na­ries ipſum olfactus organum, quòd in eo ſolo re­ceptacula analogica inueniat. Sed difficile fortè erit captu organula hæc, corpuſculave magnetica pene­trare non modò pannum, chartam, lignum, corpo­rave alia laxiora; verùm etiam marmor, quod antè dicebam, aliquot craſſum digitis, vltra quod ma­gnes commouere ferri ramenta, & fragminula ob­ſeruatur Attamen reuoca in mentem, illam, cuius iam memini, ſubtilitatem naturæ. Conſidera etiam nullum eſſe corpus adeò ſolidum, quod non ſit in­numeris poris, meatuliſque peruium; quanquam per illos corpuſcula cuiuſcumque generis traijci non poſ­ſint. Scilicet corpuſcula olei corpora peruadunt, quæ corpuſcula aquæ penetrare non poſſunt; &, ſi accipias vas terreum optimè illitum, id quidem ne­que aquæ, neque olei penetrabunt corpuſcula; ſed penetrabunt tamen corpuſcula ſalis, atque adeò vias ſibi patulas, quæ aliis ſuerant cæcæ, imperviæque, reperient. Sic corpuſcula iſta non tranſeunt per vi­trum, per quod tranſeunt tamen corpuſcula lucis, & aliunde tamen corpuſcula lucis ea non pertran­ſeunt, quæ corpuſcula aquæ, olei, ſalis. Quippe niſi proportio ſit magnitudinis, & figuræ inter mea­tulos, & corpuſcula, quæ non poſſunt non eſſe in­ter ſe & inæqualis craſſitudinis, & diuerſimodè figu­rata, fieri pertranſitio non poteſt. Itaque mirum non eſt, ſi magnetis corpuſcula meatulos ſubeant, per­uadantque, per quos alia non traijciuntur, cùm ea præſertim ſubtilitate eſſe valeant, vt in paucos, aut etiam nullos non ſatis patulos incurrant.

XIV. Verùm vbi conceſſum fuerit corpuſcula quædam ex magnete procedere, quæ ferrum ad ip­ſum pelliciant; intelligi-ne tamen poteſt, aut qua formâ ſint, vt attractionis organa fiant; aut quomo­do, quave ratione attractio per illa poſſit peragi? Heic ſanè pręſertìm conjectandum eſt, cùm non mo­do difficile, ſed impoſſibile etiam ſit agnoſcere ger­manum modum, quo intima rerum natura admira­bileis illas ſuas operationes exſequitur. An-non proinde eſt, quòd condones, ſi vt obſcurè ſolùm conijcio, ita confuſè ſolùm balbutiam? ſi nihil tan­quam ratum, exploratúmque, & de quo dubitare non liceat, diuendam, neque velim vnquam pręju­dicium factum perſcrutantibus, excogitantibuſque meliora? Nullum non verſo lapidem, vt experiar, ſi fortè quidpiam occurrat veriſimile; & cum ingenuè profitear eſſe vbique anguſtias, videor mihi eſſe ex­cuſatione non indignus, dum recantare ſemper pa­ratus, illud interim profero, quod videatur præ cæteris ſimilitudinem habere cum vero. In hoc negotio, cum videatur eſſe ſatis perſpicuum, non poſſe vnum corpus attrahere aliud, niſi tranſmittat aliquid, quo illud ad ſe pertrahat; ecquis eſt tamen adeo ſolers, qui conijciat, aut explicet, cuiuſmodi id ſit, quod magnes, quaſi organum, vt ferrum ad ſe accerſat, tranſmittit? Aſſerere fortè poſſemus, id eſſe quaſi ſpeciem ſenſibilis rei, qua animal pellicitur; at durum fortè nimis eſſet animam quandam cum Thalete, ſiue in magnete ſiue in ferro ponere Cùm verò poni ſaltem id debeat vt continuatum aliquid ex magnete in ferrum vſque; quònam modo habere poteſt harpagonis vim, ſi ex corpuſculis diſſociatis conſtat? ſi, cum emittitur, non vno extremo tene­tur, ſed dimittitur? ſi facta extremi alterius in anſu­las ferri injectione, non ſubinde reducitur, ſed con­tinenter impellitur & complura ſimilia non exiguæ difficultatis? Et admitte concurſus, complexuſque corpuſculorum, cum Empedocle; adhibe vacui inter­ceptionem cum Democrito, fugam cum Platone, & quidvis aliud cum cæteris; pares difficultates erunt. An ergo præter cæterorum conjecturas, di­cere liceat concipi poſſe magneticos radios, ob con­tinentem emiſſionem, eam rigiditatem tueri, vt fiant quaſi virgulæ, aut ſaltem quaſi chordulæ tenſæ? Nempe tametſi ex contiguis duntaxat particulis con­ſtent; poteſt nihilominùs continua ſuccedentium ſuf­fectio, indeſinenſque inſtantia, ac vehemens propul­ſio rigiditatem illam creare; vt in aquæ exſilitione per anguſtos tubulos manifeſtum eſt fieri. Certè & ipſos lucis radios non videmur poſſe alia ratione concipere, ſiue vibratos, ſiue repulſos? An proinde vt lucis radij ex vno quodam puncto prodeuntes, vbi impinguntur in aquæ planitiem, quacúmque occur­runt poruli, meatulique, pertranſeunt (quippe ana­logici ſunt) ſed vnus directè, perpendiculariterve, cæteri refractè, ſeu cum deflexione ad illum; ita radij magnetici, quos in orbem effundi conſtat (tan­quam ex vno centro prodeuntes) vbi impingun­tur in ferrum, quacúmque ipſis poruli, meatulique occurrerint, penetrant (ſcilicet analogici) ſed vnus directe (is nempe, qui per mediam molem, ac velu­ti axem grauitatis traijcitur) cæteri refractè, defle­xéque ad ipſum? Quæcúmque certe eſt in aqua ſo­lidiuſcularum particularum diſpoſitio, quæ radio­rum lucis refractionem faciat; eadem radiorum ma­gneticorum, proportione adhibita, facere refractio­nem poteſt. An cùm vtrique radij ſolidas particu­las vrgeant, illas nempe, quæ verſus medium, per­pendicularemve ſunt radium, vt pote in quas defle-ctantur, & in quas niſum faciant, magnetici tamen robuſtiores ſunt, & parteis magnetis vehementiùs premunt? Cum radij certè ita refracti, ſint quaſi chor­dulæ deflexæ, &, vt mox dicebamus, tenſæ, non poſſunt non premere, & vrgere parteis, quæ intra ipſum angulum deflexionis comprehenduntur. An ex hac preſſione intelligi poteſt adigi ferrum verſus magnetem, vt pote omnibus chordulis factis quaſi bracchiis, quorum quaſi cubiti, & articuli ſint in ipſis deflexionibus; quæque conſpirent omnia in adigendo ad ipſum ferro? Parem profectò adactio­nem experiri licet, ſi firmati ſimùl ad parietem ali­quot funiculi traijciantur per foraminula in globo, aut craſſiuſculo aſſere ita comparata, vt medium ſit directo ductu, cæteri à parte citeriore in vlte­riorem non nihil deflexum verſus medium habeant. Nempe ſi funiculo medio intenſo manente, ductum­que ſolùm dirigente, cæteri ponè conducantur, ſi­mùlque tendantur, globum, aſſeremve ſic prement, vt ipſum compellant in locum parietis, vnde ortum habent. An hac ratione intelligi licet, non allici ferrum, niſi ex certa diſtantia, quod ex radiis in or­bem fuſis, ac magis, magiſque continuò rareſcen­tibus, aut nulli, aut nimis pauci, quibus ſuperetur ponderis reſiſtentia, ad ferrum pertingant? attrahi ferrum tantò potentiùs, quantò propinquius fuerit; quòd crebriores ſint radij, atque adeò chordulæ plu­res, ſeu plura quaſi bracchiola, quibus corripiatur, atque pertrahatur? teneri ferrum ipſi magneti ar­ctiſſimè junctum, quod ſingulæ chordulæ, & quaſi bracchiola ſtringant, reuinctumque contineant ac eiuſmodi cætera? An licet quoque intelligi ſucci­num, ceram obſignatoriam, electricaque cætera ideò attrahere feſtucas, filamenta, papyracea fragminula, ſimileiſque alias leuiculas res; quòd pinguem ex ſe halitum emittant, conſtantem ex radiolis, quiretum porulos ſubeuntes, pari ratione deflectantur, & quaſi decuſſentur, reſque ipſas verſus id, vnde proflu­xerunt, diuergere faciant, premant, compellant, perducant; deſumpto indicio vel ex eo, quòd ele­ctrica iſta corpora non trahant, niſi priùs affricta ve­ſti, tapeti, alij verei; vt eo ſcilicet affrictu excitetur, exſiliatque pinguis halitus, ſuam quaſi prædam re­portaturus?

XV. Quorſùm verò iſta tam multa? Nimirùm vt intelligamus, quomodo eſſe in Terra poſſit ma­gnetica vis, qua corpora omnia, quæ dicuntur gra­uia, trahantur deorſùm, perpendiculariterve in ip­ſam. Ac eſſe quidem in ipſa Terra aliquam eiuſmo­di vim, confirmari aliunde melius, quàm ex effectu ipſo non poteſt; quare, vt quæ eſt in magnete, non aliunde, quam ex ipſa ferri attractione conuincitur; ita, quæ eſſe in Terra ſupponitur, non aliunde, quàm ex attractione lapidum, cæterorumque poteſt con­uinci. Quod ad modum verò attractionis ſpectat, idem plane dicendum eſt, proportione tamen ſer­uata, quod de magnete iam diximus. Subijcio pro­inde veriſimile eſſe, quemadmodum virtus magne­tis ita in orbem diffunditur, vt corpuſcula radioſè exſilientia tantò rariora fiant, quantò procedunt longiùs, ſicque minùs conferta minùs polleant, & ſuperatâ quadam diſtantiâ, attractioni imparia, ac tandem nulla ſint; eodem modo Telluris globum ita illam ſuam attractricem vim in orbem diffundere, vt corpuſculorum emiſſorum radij ſummoperè tan­dem rareſcant, neque ex quacúmque diſtantia (vt, ſi velis, ſupra-lunari, aut extra-mundana) attrahere la­pidem poſſint. Concipe certè lapidem in ſpatiis illis imaginaris, quæ ſunt protenſa vltra hunc mundum, & in quibus poſſet Deus alios mundos condere; an cenſeas ipſum illicô vbi conſtitutus illeic fuerit, ver­ſus hanc Terram conuolaturum, & non potiùs vbi fuerit ſemel poſitus, immotum manſurum, vt putà quaſi non habentem neque ſurſùm, neque deorſùm, quò tendere, aut vnde recedere valeat? Si cenſeas fore, vt hûc feratur; imaginare non modò Terram, verùm etiam totum mundum eſſe in nihilum reda­ctum, ſpatiáque hæc eſſe perinde inania, ac ante­quàm Deus mundum conderet; tunc ſaltem, quia centrum non erit, ſpatiáque omnia erunt ſimilia; cenſebis lapidem non hûc acceſſurum, ſed in loco illo fixum permanſurum. Reſtituatur mundus, & in ipſo Terra, an lapis ſtatim hûc contendet? Si fieri dicas, oportet ſanè ſentiri Terram à lapide, deberé­que proinde Terram tranſmittere in ipſum vim quandam, atque adeò corpuſcula, quibus ſui ſenſum illi imprimat, ſeſeque reſtitutam, ac in eodem loco denuò exſiſtentem veluti renunciet. Secùs enim quomodo capis poſſe lapidem allici ad Terram? ld verò ſi ita futurum ſit, quid-nam aliud arguitur quàm & lapidem, & alia corpora terrena Terram pe­tere, quòd corpuſculis ab illa tranſmiſſis ad eam alli­ciantur. Et fac iam certum aliquod aëris nos am­bientis ſpatium fieri à Deo prorſùs inane, adeò vt ne­que ex Terra, neque aliunde aliquid in ipſum perue­niat: an conſtitutus in eo lapis feretur in Terram, centrumve ipſius? Certè non magis, quàm conſtitu­tus in ſpatiis illis vltra-mundanis; quia ipſi nihil ne­que cùm Terra, neque cum alia re quacumque mun­di ipſius communicanti, perinde erit, ac ſi Mundus, Terraque, aut centrum non eſſet, nihilque retum exſiſteret. An-non igitur, ſi in Terram iam fertur, ideò ferri putandum eſt, quòd aliquid ipſum circum­ſtet, quicum communicationem habeat, & maximè ex parte Terræ, à quo pertrahatur; ſi id quidem non ſufficit, quod ſupernè eſt, vt ab eo pellatur? Nec te moretur, quòd tanta moles, quanta ingentis Saxi eſt, non videatur compelli poſſe tenuïbus adeò chordu­lis; nam conſidera etiam quam tenüibus magna ferri moles ad magneticum lapillum trahatur. Addo ſa­xa, & cætera corpora, quæ dicuntur grauia, non eam habere ad motum reſiſtentiam, quam vulgò concipimus. Vides quippe ſi ingens moles appen­datur funiculo, quàm leuicula vi ſit opus, vt è loco dimoueatur, & prorſùm, retro: ſùmque eat. Cur maiore ergo opus ſit, vt cieri deorſùm poſſit? Nec dicas verò eſſe majorem, ob motum magis perni­cem; etenim cùm primum deorſùm contendit, mo­tus illius pernix non eſt, ſed lentiſſimus potiùs, cau­ſáque dicenda mox eſt, ob quam deinceps accelere-tur. Adnoto intereà vim illam quæ ex chordularum inſenſilium ſingularibus viribus conflatur, & conſtat, comptobari tantam, quantam ſuperari oportet, vt manus, aut res alia grauitantem rem, velut lapidem, abducat à Terra. Et vides profectò quid fieri videa­tur, dum lapis tibi ipſum è Terra attollere conanti reſiſtit. Nempe tot illæ chordulæ ſuis deflexioni­bus, & quaſi decuſſationibus illum implexum de­tinent; & niſi vis maior interueniat, quæ eas defle­xiones, decuſſationeſque promoueat, ſtrictioneſque fieri vlteriùs cogat, nunquam à Terra lapis tolletur. Heinc fit, vt quantò vis externa, ſeu quæ a manu, aliave re extrinſecùs imprimitur, pluribus gradibus vim illam chordularum ſuperauerit, tantò lapis ef­feratur ſublimiùs; quantò paucioribus, tantò humi­liùs. Fit etiam, vt impreſſa vis initio pollens vehe­menter pellat, quia nondum refracta eſt; deinceps verò ſegniùs, ſegniuſque, quoniam ipſi ſemper aliqui gradus adimuntur: donec ille ſolus ſuperſit, quo exæquetur vi chordularum. Idque ad eum penè mo­dum, quo, ſi aduerſus torrentem nitaris, poteris quidem aliquo vſque, vigente conatu, occurrenteis vndas proſcindere; ſed quòd interim tamen vnda impellente vndam conatus ſenſim refingatur (quia quod ab vna ſupereſt, à ſuccedente detrahitur) co­gêis tandem deſiſtere, abripieriſque ſecundum tor­rentem. Fit denique, vt ſi duo lapides, duove globi ex eadem materia veluti ex plumbo, vnus pu­ſillus alius ingens, ſimùl dimittantur ex eadem altitu­dine, codem momento ad Terram perueniant, ac puſillus, tametſi vnâ vnciâ ponderoſior non ſit, non minore velocitate, quàm ingens, tametſi ſit cen­tum, & plurium librarum. Videlicet pluribus qui­dem chordulis attrahitur ingens, ſed plureis etiam par­ticulas attrahendas habet; adeò vt fiat commenſura­tio inter vim, ac molem, & ex vtraque vtrobique tantum ſit, quantum ad motum ſufficit eodem tem­pore peragendum. Id permirum; ſi globi fuerint ex diuerſa materia, vt alter plumbeus, alter ligneus, vix quicquam tardiùs attingi Terram ab vno, quàm ab alio, hoc eſt à ligneo, quàm à plumbeo; quo­niam pari modo fit commenſuratio, dum totidem particulis totidem chordulæ deſtinantur. Et eſt nihil­ominùs tantillum, tametſi prope modùm inſenſibile diſcrimen; quòd ob raritatem materiæ majorem, aër ſe non-nihil magis intermiſceat, non nihilque magis ad motum deorsùm reſiſtat.

XVI. Quæres obiter, quid-nam eueniret illi lapi­di, quem aſſumpſi concipi poſſe in ſpatiis illis inani­bus, ſi à quiete exturbatus aliqua vi impelleretur? Reſpondeo probabile eſſe, fore, vt æquabiliter, in­deſinenter que moueretur; & lentè quidem, celeriter­ve, proüt ſemel paruus, aut magnus impreſſus foret impetus. Argumentum verò deſumo ex æquabilita­te illa motus horizontalis iam expoſita; cùm ille vi­deatur aliunde non deſinere, niſi ex admiſtione mo­tus perpendicularis; adeò vt, quia in illis ſpatiis nul­la eſſet perpendicularis admiſtio, in quamcúmque partem foret motus inceptus, horizontalis inſtar eſ­ſet, & neque acceleraretur, retardareturve, neque proinde vnquam deſineret. Et vis aliquod (quale certè haberi poteſt) experimentum? Appende ſilo plumbum, lapidemve, qui in perpendiculo con­quieſcat, ac poſteà illum prorſùm impelle; concipies hunc motum, ex ſe, æquabilem, perpetuumque eſſe. Cùm tantulam enim impreſſeris vim, vnde ſit, vt lapis toties excurrat, recurratque, ac excurrendo, recurrendóque tantum inſumat temporis? Non exi­ſtimaſſes profectò motum tanti corporis ex tantula vi tandiù duraturum. Sed nempe lapidis attractio, quæ à Terra fit, à fi o cohibetur, ſicque lapis inter duas oppoſitas vireis veluti indifferens manet; vnde ſi illum tranſuerſùm pellas, motum imprimas, ad quem non habeat reſiſtentiam; ſicque, niſi aliud in­terueniat, tueri illum conſtanter poſſit. Neque ob­ſtat, quòd motus omninô tranſuerſus, ſiue ſecun­dum horizontem non ſit, ſed fiat obliquè, ac ſur­ſum; nam quia licet filum retineat, tum tamen etiam Terra retrahit; vt & quando Terra deorſùm redu­cit, tunc quoque filum retinet; heinc eſt, cur facta iſtarum vnium oppoſitarum compenſatione, non ex hoc capite tollatur impreſſi motus conſtantia. Et quamuis tolli videatur æqu bilitas, quatenùs lapis in tranſcurſu per infimum punctum, ſiue perpendicu­lum, celerrimè mouetur, tardiſſimè verò in aſcen­ſus fine, & exſcenſus initio; ac proportione in cæteris locis; nihilominùs eaſemper æquabilitas perſeuerat, vt omnium excurſuum, recurſuumque durationes æquales ſint; hoc eſt, ſub initium ſint quidem majores, ſub finem minores: ſed non proptereà vn-quam magis, vel minùs diuturnæ; ob perſeueran­tem ſemper attractionem, retractionemque æqua­lem; & quòd aliunde continenter fiat compenſatio inter vim mouentem reſiduam, & percurrendum re­ſiduum ſpatium. Quî fit ergo vt vis continuò mi­nüatur, decurtenturque continuò ſpatia, ac motus ille denique ceſſet? Cauſam duplicem Galileus aſſi­gnat. Altera eſt aër, qui in omni vibratione lapidi nonnihil reſiſtat, atque idcircô impreſſam vim, ſiue impetum nonnihil continuò refringat. Altera pon­dus ipſius fili, omniumve eius particularum. Nam quia quò filum eſt breuius, eò vibrationes, ſiue ex­curſus, recurſuſque frequentiores ſunt; fac in longio­re illo filo, quo appendiſti lapidem, appenſos eſſe ſin­gulos lapillos ad ſingulos digitos; agnoſces illum, qui erit appenſus ad primum digitum: niti vt recurrat, dum qui erit appenſus ad ſecundum adhûc excurret; quare & huius excurſum non-nihil decurtatum iri, propter renitentiam, quæ ab illo fit; ac pari ratione decur­tatum iri excurſum tertij, & conſequenter excurſum quarti, ac cæterorum; adeò vt denique lapis infi­mus exſiſtens, cogatur etiam nonnihil excurſum ſuum decurtare, ob factam reſiſtentiam à lapillis ſingulis, qui etiam tantò frequentiùs renitentur, quantò al­tiores fuerint; videbiſque lapidem quaſi laborare, vt ſeriem huiuſcemodi quaſi ſarcinularum non ſponte abductarum, trahat. Non ſunto deinde lapilli, ſed illorum loco habe totidem fili particulas: profectò & illæ, cùm non-nihil pendant, lapillorum inſtar ſunt, & pro ſarcinulis habentur; quæ impetum la-pidis perparùm quidem, ſed non-nihil tamen con­tinuò refringant. Quod perſpicuè magis vt nôris, appende eundem lapidem ad eiuſdem quidem lon­gitudinis, ſed in æqualis tamen craſſitudinis, ac pro­inde ponderis filum; & deprehendes, quò id craſ­ſius erit, eo citiùs motum deſiturum, tanquam vi­brationibus ſingulis ſenſibiliùs decurtatis; ita vt vſurpata craſſiore chorda, aut etiam virga, catenáve ferrea, per paucas omninò vibrationes habiturus ſis, ac motum parùm duraturum. Heinc, quia quò erit aër purior, & filum tenuïus, eò vibrationes plures erunt, & motus prolixior, finge aërem ad vſque ina­nis tenuïtatem eſſe redactum, atque idcircô nihil re­ſiſtentem; finge & non filum, ſed radium incorpo­reum, qui nullius ſit ponderis, neque partibus ſuis renitatur; an-non capis fore vt lapis appenſus im­preſſum ſemel motum conſtantiſſimè tueatur; ſcili­cet omneis vibrationes non æqualibus modò tem­poribus peragens, ſed æqualibus etiam arcubus con­tinuò perficiens? Hæc porrô omnia aliò non tendunt, quàm vt intelligamus motum per ſpatium inane im­preſſum, vbi nihil neque attrahit, neque retinet, ne­que omninô renititur, æquabilem fore, ac perpe­tuum; atque exinde colligamus, omnem prorſùs mo­tum, qui lapidi imprimitur, eſſe ex ſe huiuſmodi; adeò vt in quamcúmque partem lapidem conjeceris, ſi quo momento à manu emittitur, ſupponas omnia vi diuina, lapide excepto, in nihilum redigi; euen­turum ſit, vt lapis motum ſuum perpetuò, ac in eandem partem, in quam manus ipſum direxerit, moueatur. Niſi iam faciat, cauſam videri admi­ſtionem motus perpendicularis, ob attractionem à Terra factam interuenientis, quæ diuergere illum à tramite faciat (neque ceſſet, quovſque ipſum ad Terram vſque perduxerit) vt dum ramenta ferri prope magnetem tranſiecta non rectà pergunt, ſed verſus magnetem diuertuntur; aut dum vniuerſe rei, quæ mouetur, oblique occurrimus, ipſamque in obli­quam deflectimus plagam.

XVII. Nunc, tandem, cùm præter cauſam impel­lentem, etiam attrahens excogitata fuerit; ea-ne po­tis eſt id præſtare quod priùs deſiderabatur? Vide­tur eſſe; neque id modò, ſed & videtur attrahens vnà cum impellente euadere integra cauſa eius pro­portionis, qua velocitas continuò increſcit. Nam primùm ſi id repetas, quod paulò ante dicebamus de inani facto, quod ſupra Terram eſt, ſpatio in quo poſitus ſemel lapis conſiſteret; concipe corpus aëris ita à Deo reſtitui, lapidemque circumam­bire, vt nulla tamen vis attractrix ex Terra ad eum perueniat; & peruidebis non fore cur lapis ab im­motò aëre in vnam partem potius moueatur, quàm in aliam. Finge quippe cætera deſtrui, & nihil ſuper­eſſe præter lapidem, cum circumſtante aëre; agnoſ­ces profectò aërem ex ſe non eſſe lapidem in vnam, potiùſquàm in aliam partem impulſurum. Concipe deinde reſtitui non aerem, ſed ſolum effluuium ma­gneticorum radiorum ex Terra; & peruidebis eſſe cur lapis poſſit à quiete exturbari, & verſus Terram attrahi. Itaque vis Terræ attractrix eſſe ea cauſa po-terit, quæ motus initium in lapide faciat. Concipe denique reſtitui aërem ſimùl cum effluuio; & per­uidebis lapidem poſſe adhûc à quieſcendo deſiſte­re, ac verſus Terram allici, quòd tametſi aër inferior (ſeu qui ſub ipſo) nonnihil reſiſtat, propter qualem­cúmque corpulentiam; nihilo minùs vis attractrix tan­ta eſſe valeat, quæ & ciendo lapidi, & ſuperandæ aëris reſiſtentiæ ſufficiat. Igitur cauſa hæc attrahens habere poteſt vnde id ſuppleat, quod viſum eſt im­pellenti deeſſe. Secundò, ſi id repetas, quod di­ctum eſt de lapide in ſpatiis illis imaginariis, ſeu in inani conſtituto; concipis iam, ſi cauſa quæpiam le­uiculo ictu eum pellat, fore vt moueatur æquabili planè, ac perpetuo motu, niſi obex occurrerit. Concipe deinde, cùm ita mouetur, pelli ictu con­ſimili; tunc quia motus præcedens non deſtruetur, coïbunt duo motus in vnum, qui ſit priore velocior duplò, quique pari modo ſit futurus ex ſe æquabi­lis, atque perpetuus. Concipe rurſùs pelli tertio, & conſimili ictu; tunc quia prior motus ex duobus quaſi gradibus compoſitus perſeuerabit, fiet coa­litio noui motus ſeu gradus; ſiue erit deinceps mo­tus, qui ſit triplò velocior primo. Concipe poſteà pelli quarto, pelli quinto, & aliis; agnoſceſque fore, vt velocitas tantùm, ac tandiu incrementum accipiat, quantùm, & quandiù ictus repetentur. Niſi facilè d concipias, conſtitue exquiſitum globum ſupra ex­quiſitam, libellatámque planitiem, & leui primum ictu eum impelle; deprehendes moueri ipſum peni­tùs æquabiliter. Impelle alio pari ictu; deprehendes motum fieri velociorem; impelle tertio, adhûc ve­lociorem; impelle quarto, adhûc magis; atque ita porrô; adeò vt clarum eſſe videatur, velocitatem motus non aliunde increſcere, quàm ex eo, quòd mo­bile dum in motu eſt, de nouo mouetur, ſeu nouum impulſum accipit à cauſa externa. Neque verò, cùm impulſum dico, attractum non intelligo: quippe cùm attrahere nihil aliud ſit, quàm recuruato inſtru­mento verſum ſe impellere; & perſpicuum ſit lapi­dem, globumve memoratum tam impelli vno, plu­ribuſve ictibus poſſe, ſi quis ipſum antecedendo cur­uis digitis adigat, quàm ſi ſubſequendo deuexis propellat. Tertiò, cùm de motus deorſùm accele­ratione agatur, conſtat iam, ſiue aër ſolus ſupernè impellat, ſiue Terra ſola infernè accerſat, ſiue aër, & Terra ſimùl vireis conferant, non eſſe ſatis, vt la­pidi vnicus initio ictus imprimatur; ſed eſſe neceſſa­rium, vt noui, nouique imprimantur continuò; alio­quin enim lapis non acceleraret gradum, ſed ferre­tur motu vt æquabili, ita imperceptibili; ſegniſſimo videlicet, propter tenuïtatem ſimplicis conatus, ſeu vnici ictus penè nullam vim. Cùm verò ſeu ſola impulſio, ſeu ſola attractio ad accelerationem ſuffi­ciat; quid-nam cauſæ eſſe putabis, cur cenſeam vtramque eſſe coniungendam? Nempe in cauſa pro­portio eſt, qua dictum eſt antè accelerationem fieri, Nam fac vnicam eſſe cauſam, exempli gratiâ attra­ctionem; concipies quidem ex dictis ſequi, vt quia radij magnetici, quaſi ſtringentes chordulæ, con­tinentem motum, ſiue impetum lapidi imprimunt, talem imprimant in primo momento, qui non delea­tur, ſed perſeueret in ſecundo, in quo alius ſimilis imprimitur, qui priori junctus perſeueret vnà cum illo in tertio; in quo alius ſimilis adjungitur, atque ita conſequenter; adeò vt impetus ex continua illa adjectione continuò increſcat, motuſque ſemper ve­locior fiat. Verùm facile erit peruidere conſequi ex hac adjectione incrementum celeritatis ſecundum vni­tatum ſeriem; nempe ita vt in primo momento ſit vnus velocitatis gradus, in ſecundo ſint duo, in tertio tres, in quarto quatuor; & in primo momento, lapis deſ­cendat vnum v.c. orgyiam, in ſecundo duas, in ter­tio treis, in quarto quatuor; vnde & aggregando dici poſſit in fine primi momenti caſum eſſe factum vnius orgyiæ, in fine ſecundi trium, in fine tertij ſex, in fine quarti decem. Cæterùm conſtat ex ſu­pra dictis, talem ſeriem non obſeruari; ſed obſerua­ri potiùs ſeriem numerorum imparium ab vnitate incipientium; & aggregando numerum orgyiarum in fine cuiuſque momenti deprehendi quadratum; nempe non vnum, tria, ſex, decem; ſed vnum, qua­tuor, nouem ſexdecim, &c. Et loco attractionis vſurpa impulſionem: vſurpa grauitatem, vt vulgò accipitur; vſurpa quamcúm que cauſam ſimplicem; idem penitùs conſequetur.

XVIII. Itaque experiundum reſtat, an conjungendo vtramque cauſam, quæ eſt obſeruata ſequatur pro­portio. Dictum eſt iam initium motus eſſe non poſſe ab aëre; itaque neceſſarium eſt in primo momento ſola Terra agat, vnicuſque, & ſimplex ictus impri-matur lapidi, quo & motus incipiat, & reſiſientiæ aëris infernè jacentis vincatur. Subnoto autem ean­dem proportionem, qua percurruntur orgyiæ, & percurrerentur ſtadia, ac milliaria, ſi tantùm ex alto poſſet aliquid cadere, eádem percurri pedes, digitos, grana, & ſpatia quælibet inſenſilia, ad ipſa vſque minima: Quare poſſe quoque accipi momenta non ſolùm cuiuſmodi ſunt interualla pulſationum arteriæ, ſed etiam minora, minoraque, & minimis quibuſque illis ſpatij partibus reſpondentia: Ac eadem ratione poſſe accipi non modo majores, & compoſitos ve­locitatis gradus; ſed minimos etiam, atque ſimpli­ces, quorum nempe vnus ſufficere poſſit mobili ci­endo per vnum ex illis ſpatiis minimis, & in mini­mo vno momentorum. Igitur cùm primum mo­mentum accipio, minimum intelligo, in quo vnus, & ſimplex ictus per attractionem imprimatur, per­agaturque minimum ſpatium, motu exſiſtente ſim­plici, & cui deinceps accedere, ex repetitis icti­bus, gradus celeritatis poſſint. Porrô quia aër infernè preſſus circumſtantem premit, neque vſ­quam patet ſuccedendi libertas, niſi quà ſupernè ſpatium intereà deſeritur, ideò fit, vt aër ſecun­dum latera reſiliens in ſuperiorem locum concurrat; derelictumque locum inuadat. Et quoniam non po­teſt hæc inuaſio fieri, quin aer accurrens vrgeat la­pidem; idcircô fit, vt ſecundo momento duplex de nouo imprimatur ictus, vnus à Terra, quæ pergit attrahere, alius ab aere, qui incipit vrgere. Iſti autem ſunt duo motus, ſiue celeritatis gradus, qui cum primo non deſtructo, ſed perſeuerante iuncti, ſint tres. In tertio autem momento pergente Terra attrahere, & aere impellere, imprimuntur rurſus duo ictus noui, qui cum tribus prioribus, & per­ſeuerantibus juncti ſint quinque. Ita in quarto mo­mento imprimuntur alij duo, qui cum prioribus ſint ſeptem; in quinto duo qui cum prioribus ſint no­uem, atque ita conſequenter ſecundum ſeriem nu­merorum, qui ab vnitate cœperint, imparium: cùm interim ſpatia acquiſita in fine cuiuſque momenti, ſint ſemper inter ſe eadem proportione, qua mo­mentorum ipſorum quadrata, veluti iam attigimus. Hæc ergo demùm mihi videtur exiſtimari poſſe cau­ſa tum motus deorſùm, tum accelerationis eiuſdem, tum proportionis, qua acceleratur. Vt verò ſimul facilè capias quomodo vniformitas incrementi per æqualia momen­